1. Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenen, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) yardımıyla tarafların uyuşmazlıklarını mahkemeye gitmeden çözümlemelerini sağlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabuluculuk, yargılama değildir. Arabulucu karar vermez; tarafların iletişim kurmasına, müzakere etmesine ve anlaşma sağlamasına yardımcı olur. Anlaşma, tamamen tarafların iradesine bağlıdır. Arabulucu, taraflardan birinin lehine veya aleyhine hareket edemez.

Türk hukuk sisteminde arabuluculuk iki şekilde uygulanır: ihtiyari (gönüllü) arabuluculuk ve zorunlu (dava şartı) arabuluculuk. İhtiyari arabuluculukta taraflar, kendi iradeleriyle arabulucuya başvurur. Zorunlu arabuluculukta ise belirli dava türlerinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru yasal bir zorunluluktur.

Arabuluculuk, dava süresini kısaltma, yargılama masraflarını azaltma ve tarafların ilişkilerini koruma gibi avantajlar sunar. Anlaşma sağlanması halinde taraflar mahkeme sürecinden tamamen kurtulur.

2. Zorunlu Arabuluculuk

Zorunlu arabuluculuk, belirli dava türlerinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulmasını zorunlu kılan düzenlemedir. Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.

Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki davalar:

3. İş Davalarında Arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabuluculuğa başvuru zorunludur.

Kapsam:

• Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı
• Fazla mesai, yıllık izin ücreti, ücret alacağı
• İşe iade davası
• Mobbing tazminatı
• Ayrımcılık tazminatı

Kapsam dışı:

• İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları
• İşyeri devri davalar
• SGK rücu davaları

Süre: Arabuluculuk süreci en fazla 3 hafta sürer; zorunlu hallerde 1 hafta daha uzatılabilir (toplam 4 hafta). İşe iade davalarında arabuluculuğa başvuru süresi, fesih bildiriminden itibaren 1 aydır.

4. Ticari Davalarda Arabuluculuk

TTK m.5/A uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur.

Kapsam: Ticari uyuşmazlıklar (fatura alacağı, sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıklar, haksız rekabet tazminatı, ticari borç-alacak ilişkileri)

Süre: Arabuluculuk süreci en fazla 6 hafta sürer; zorunlu hallerde 2 hafta daha uzatılabilir (toplam 8 hafta).

5. Tüketici Davalarında Arabuluculuk

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A uyarınca, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvuru zorunludur.

Kapsam: Tüketici ile satıcı/sağlayıcı arasındaki uyuşmazlıklar (ayıplı mal, cayma hakkı, garanti, taksitli satış)

Süre: En fazla 3 hafta (1 hafta uzatılabilir).

İstisna: Tüketici hakem heyetine başvuru zorunluluğu bulunan uyuşmazlıklarda (parasal sınır altında) arabuluculuk yerine tüketici hakem heyetine başvurulur.

6. Arabuluculuk Süreci

Arabuluculuk süreci şu adımlarla ilerler:

1. Başvuru: Taraflardan biri, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı siciline kayıtlı bir arabulucuya başvurur. Başvuru, arabuluculuk bürosu veya doğrudan arabulucuya yapılabilir.
2. Arabulucu atanması: Taraflar arabulucu üzerinde anlaşamazsa, arabuluculuk bürosu tarafından listeden arabulucu atanır.
3. Taraflara davet: Arabulucu, tarafları görüşmeye davet eder. Taraflar bizzat veya avukatları aracılığıyla katılabilir.
4. Görüşme: Arabulucu, taraflarla birlikte veya ayrı ayrı görüşmeler yaparak çözüm arar.
5. Anlaşma: Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.

Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir. Görüşmelerde elde edilen bilgiler ve yapılan beyanlar, daha sonra açılacak davada delil olarak kullanılamaz. Bu gizlilik ilkesi, tarafların müzakerede daha açık ve esnek olmasını sağlar.

Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması halinde, bu taraf davada haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez.

7. Arabuluculuk Ücreti

Arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir.

Ücretin ödenmesi:

• Anlaşma sağlanırsa: Ücret, taraflarca eşit olarak paylaşılır (aksi kararlaştırılabilir)
• Anlaşma sağlanamazsa: İlk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saati aşan kısım, arabuluculuk bürosunun belirlediği tarafa yüklenir

Arabuluculuk ücreti, dava masraflarına kıyasla çok daha düşüktür. Anlaşma sağlanması halinde taraflar mahkeme harçları, vekalet ücreti ve uzun yargılama sürecinden kurtulur.

8. Anlaşma Belgesi

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanması halinde anlaşma belgesi düzenlenir. Anlaşma belgesinin özellikleri:

• Yazılı: Anlaşma yazılı olarak düzenlenir
• İmzalı: Taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından imzalanır
• İcra edilebilirlik şerhi: Taraflar, anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alabilir
• İlam niteliği: İcra edilebilirlik şerhi alınan anlaşma belgesi, ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir

Anlaşma belgesi, tarafları bağlar. Anlaşma hükümlerine uyulmaması halinde ilamlı icra takibi başlatılabilir. Anlaşmanın iptali ise irade sakatlığı (hata, hile, tehdit) hallerinde mahkemeden talep edilebilir.

İş davalarında avukat olmaksızın yapılan arabuluculuk anlaşmalarına icra edilebilirlik şerhi verilmesi için sulh hukuk hakimliğine başvurulması gerekir.

9. Anlaşamama Halinde

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa:

• Son tutanak: Arabulucu, anlaşmaya varılamadığına dair son tutanağı düzenler ve imzalar
• Dava açma süresi: İş davalarında son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava açılmalıdır. Diğer davalarda genel süre kuralları uygulanır
• Zamanaşımı: Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur
• Son tutanağın ibrazı: Dava dilekçesine son tutanağın bir örneği eklenir. Eklenmezse mahkeme 1 hafta süre verir; süre sonunda ibraz edilmezse dava usulden reddedilir

10. Yargıtay Kararları

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, arabuluculuğa başvurulmadan açılan iş davasının dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilmesi gerektiğini içtihat etmiştir.

Yargıtay, arabuluculuk sürecinde yapılan beyanların ve sunulan belgelerin daha sonra açılacak davada delil olarak kullanılamayacağını, gizlilik ilkesinin mutlak olduğunu vurgulamıştır.

Yargıtay, taraflardan birinin geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması halinde, davada haklı çıksa bile yargılama giderinden sorumlu tutulacağını kabul etmiştir.

11. Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Makaleler: Kıdem Tazminatı | İşe İade | İcra Takibi