1. Asgari Ücret Nedir?

Asgari ücret, işçilere ödenmesi gereken en düşük ücret miktarıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 39. maddesi uyarınca iş sözleşmesiyle çalışan her işçiye ödenen ücret, asgari ücretin altında olamaz. Asgari ücret, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yılda en az bir kez belirlenir.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işçi sendikaları konfederasyonları ve işveren sendikaları konfederasyonlarının temsilcilerinden oluşur. Komisyon kararı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Asgari ücret, 16 yaşını doldurmuş tüm işçilere eşit olarak uygulanır. 2014 yılından itibaren 16 yaş altı için ayrı asgari ücret belirlenmesi uygulamasına son verilmiştir. Asgari ücret, sektör, bölge veya meslek ayrımı yapılmaksızın tüm Türkiye'de aynı tutarda uygulanır.

Asgari ücret, brüt ve net olmak üzere iki şekilde ifade edilir. Brüt asgari ücret, kesintiler öncesi toplam tutardır. Net asgari ücret ise SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri sonrası işçinin eline geçen tutardır.

2. 2026 Asgari Ücret Tutarı

2026 yılı asgari ücret tutarı, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenir ve Resmi Gazete'de yayımlanır. Güncel asgari ücret tutarına Resmi Gazete veya SGK resmi web sitesinden ulaşılabilir.

Asgari ücret, yılda bir veya iki kez (Ocak ve Temmuz) güncellenebilir. Enflasyon oranı, ekonomik koşullar, işçi ve işveren taraflarının talepleri ile hükümet politikaları asgari ücretin belirlenmesinde etkili faktörlerdir.

Asgari ücret tutarı, pek çok hukuki ve mali hesaplamada referans değer olarak kullanılır: kıdem tazminatı tavanı, nafaka, trafik cezaları, harçlar, idari para cezaları ve sosyal yardım miktarları asgari ücretle ilişkilendirilmiştir.

3. Kesintiler ve Hesaplama

Asgari ücretten yapılan kesintiler:

Brütten nete hesaplama adımları:

1. Brüt asgari ücret belirlenir
2. SGK işçi payı (%14) düşülür
3. İşsizlik sigortası işçi payı (%1) düşülür
4. Kalan tutar üzerinden gelir vergisi hesaplanır (asgari ücret istisnası uygulanır)
5. Brüt ücret üzerinden damga vergisi hesaplanır
6. Tüm kesintiler brüt ücretten düşülerek net ücret bulunur

4. SGK Kesintileri

SGK kesintileri işçi ve işveren payı olarak ikiye ayrılır:

İşçi payı (toplam %15):

• Uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık, ölüm): %9
• Kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık): %0 (işçiden kesilmez)
• Genel sağlık sigortası: %5
• İşsizlik sigortası: %1

İşveren payı (toplam %22,5):

• Uzun vadeli sigorta kolları: %11
• Kısa vadeli sigorta kolları: %1-6,5 (tehlike sınıfına göre)
• Genel sağlık sigortası: %7,5
• İşsizlik sigortası: %2

5510 sayılı Kanun m.81/ı uyarınca, işveren SGK primlerinde 5 puanlık indirim uygulanmaktadır. Bu indirim Hazine tarafından karşılanır ve işverenin SGK maliyetini düşürür.

5. Gelir Vergisi İstisnası

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23/18. maddesi uyarınca, hizmet erbabının ödeme yapılan ayda geçerli olan asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi SGK primi ve işsizlik sigortası primi düşüldükten sonra kalan tutarına isabet eden ücretleri gelir vergisinden istisna tutulmaktadır.

Bu düzenleme 2022 yılında yürürlüğe girmiş olup, yalnızca asgari ücretli işçileri değil tüm ücretlileri kapsamaktadır. Her ücretlinin asgari ücret tutarına kadar olan geliri vergiden muaftır. Asgari ücreti aşan kısım ise gelir vergisine tabidir.

Asgari ücretli işçi için pratikte gelir vergisi hesabı: asgari ücretin brüt tutarından SGK ve işsizlik primi düşüldükten sonra kalan tutar, istisna tutarıyla karşılaştırılır. Asgari ücretli çalışanın gelir vergisi yükü çok düşük veya sıfır olmaktadır.

6. İşveren Maliyeti

Asgari ücretli bir işçi için işverenin toplam maliyeti, işçinin net ücreti + tüm kesintiler + işveren payı kesintilerinden oluşur. İşveren maliyeti, net asgari ücretin yaklaşık %35-40 üzerindedir.

İşveren maliyetini düşüren teşvikler:

• 5 puanlık SGK prim indirimi: Hazine tarafından karşılanır
• İlave istihdam teşviki: Yeni işe alınan çalışanlar için SGK primi desteği
• Genç ve kadın istihdamı teşviki: 18-29 yaş arası erkek ve 18 yaş üstü kadın çalışanlar için ek prim desteği
• Asgari ücret desteği: İşverenlere asgari ücret artışının bir kısmını karşılayan devlet desteği

7. Asgari Ücretli İşçinin Hakları

Asgari ücretle çalışan işçi, diğer tüm işçilerle aynı haklara sahiptir:

• Kıdem tazminatı: 1 yıldan fazla çalışma halinde hak kazanılır
• İhbar tazminatı: Kıdeme göre 2-8 haftalık ihbar süresi
• Yıllık ücretli izin: 14-26 gün arasında
• Fazla mesai ücreti: Haftalık 45 saati aşan çalışma için %50 zamlı
• Hafta tatili ücreti: Haftalık 1 gün tatil hakkı
• Ulusal bayram/genel tatil ücreti: Tatil günlerinde çalışma karşılığı ek ücret
• SGK sigortası: Sağlık, emeklilik, iş kazası sigortası
• İşsizlik sigortası: İşsizlik maaşı hakkı

Asgari ücretli işçinin fazla mesai ücreti, asgari ücretin saat ücreti üzerinden %50 zamlı hesaplanır. Kıdem tazminatı ise giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır.

8. Kıdem Tazminatı Hesabı

Asgari ücretli işçinin kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Giydirilmiş ücret, çıplak ücret ile düzenli ödenen yemek, yol, prim gibi ek ödemelerin toplamıdır.

Asgari ücretli işçi için giydirilmiş ücret genellikle asgari ücretten daha yüksektir çünkü yemek yardımı, yol yardımı gibi ek ödemeler dahil edilir. Her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir.

Kıdem tazminatı tavanı, en yüksek devlet memuru maaşı esas alınarak belirlenir. Asgari ücretli işçinin tazminatı genellikle tavan altında kaldığından tavan sınırlaması uygulanmaz.

9. Asgari Ücret Altında Ödeme

İK m.39 uyarınca asgari ücretin altında ücret ödenmesi yasaktır. Asgari ücret altında ödeme yapan işverene idari para cezası uygulanır. Ayrıca asgari ücretin altında ücret ödenmesi, işçiye İK m.24/II-e kapsamında haklı nedenle fesih hakkı verir.

SGK primlerinin asgari ücret altında gösterilmesi de yasaktır. İşverenin primleri düşük göstermesi halinde işçi, SGK'ya şikayette bulunabilir veya hizmet tespit davası açabilir.

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan sorunlar: ücretin bir kısmının bankaya, bir kısmının elden ödenmesi; SGK'ya asgari ücret üzerinden bildirim yapılıp farkın elden ödenmesi. Bu durumlar hem SGK hem de vergi mevzuatına aykırıdır.

10. Yargıtay Kararları

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre, asgari ücretin altında çalışma iddiası halinde ispat yükü işverene aittir. İşveren, işçiye asgari ücretten az ödeme yapmadığını ispatlamalıdır.

Yargıtay, ücretin bankaya yatırılması zorunluluğuna rağmen elden ödeme yapılması halinde, ödemenin ispatının işverene ait olduğunu ve imzasız bordroların geçerli olmadığını kabul etmiştir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, fazla mesai hesabında asgari ücretli işçinin son ücreti üzerinden hesaplama yapılması gerektiğini, eski dönem ücretleri üzerinden hesaplamanın hatalı olacağını vurgulamıştır.

11. Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Makaleler: Kıdem Tazminatı | Fazla Mesai | Yıllık İzin