Boşanma & Aile Hukuku

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi konularında kanun maddeleriyle hazırlanmış bilgi.

Kısa cevap: Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurarak veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesiyle anlaşmalı boşanabilir (TMK md. 166/3). Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK md. 168). Dava süresince geçici önlemleri hâkim re'sen alır (md. 169).

Anlaşmalı boşanma

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Boşanma kararı için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması gerekir; hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK md. 166/3). Bu nedenle anlaşma metni (protokol) velayet, kişisel ilişki, nafaka ve mali konuları içermelidir.

Çekişmeli boşanma ve boşanma sebepleri

Eşlerin boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamadığı hâllerde dava çekişmeli yürür. Kanunda düzenlenen boşanma sebepleri şunlardır:

• Zina (md. 161): Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde eylemin üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden tarafın dava hakkı yoktur.
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (md. 162): Aynı altı ay ve beş yıllık süreler uygulanır.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (md. 163).
• Terk (md. 164): Ayrılığın en az altı ay sürmesi, devam etmesi ve hâkim veya noter ihtarının sonuçsuz kalması aranır; ihtarda ortak konuta dönmesi için iki ay süre verilir.
• Akıl hastalığı (md. 165): Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespiti aranır.
• Evlilik birliğinin sarsılması (md. 166): Ortak hayatın sürdürülmesi beklenemeyecek derecede temelinden sarsılma.

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan davanın reddi ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi hâlinde, ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (md. 166/4).

Nafaka

• Tedbir nafakası: Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin geçimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (md. 169).
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (md. 175).
• İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (md. 182).
• Yardım nafakası: Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere karşı nafaka yükümlülüğü (md. 364).

Velayet ve kişisel ilişki

Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla olan kişisel ilişkilerini düzenler. Kişisel ilişki düzenlemesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (md. 182).

Mal rejimi

Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir (md. 202). Katılma alacağı, katkı payı alacağı ve değer artış payı gibi talepler boşanma davasıyla birlikte veya ayrıca ileri sürülebilir.

Sıkça sorulan sorular