İş & İstihdam Hukuku

Kısa cevap: Kıdem tazminatı her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret tutarındadır (1475 sayılı Kanun md. 14). İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir (4857 sayılı İş Kanunu md. 20). Fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saati için normal ücret yüzde elli artırılarak ödenir (md. 41).

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı, işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence 30 günlük ücreti tutarında ödenir; bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Hak doğuran hâller 1475 sayılı Kanun md. 14'te sayılmıştır: işverence kanunda gösterilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller dışındaki sebeplerle fesih, işçinin haklı nedenle feshi, muvazzaf askerlik hizmeti, yaşlılık veya emeklilik aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma, kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusuyla sona erdirmesi ve işçinin ölümü. İşçinin ölümü hâlinde tutar kanuni mirasçılarına ödenir. Hesaplama son ücret üzerinden yapılır; ücrete ilaveten para ile ölçülebilen akdi ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır.

İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı 4857 md. 24'te (sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller, zorlayıcı sebepler), işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı md. 25'te sayılmıştır. Ücretin kanun veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi md. 24/II-e kapsamındadır.

İhbar (bildirim) süreleri

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde bildirim süreleri işçinin çalışma süresine göre en az: altı aydan az için iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar için dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar için altı hafta, üç yıldan fazla için sekiz haftadır (md. 17). Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder.

İşe iade davası

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren, geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır (md. 18). Fesihten sonra işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir (md. 20).

Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi başvurusu üzerine bir ay içinde işe başlatılmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar ödenir. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır (md. 21).

Zorunlu arabuluculuk

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları bu kuralın dışındadır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (7036 sayılı Kanun md. 3).

İşyerinde psikolojik taciz ve haklı nedenle fesih

İşverenin işçinin veya ailesinden birinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarda bulunması ya da cinsel tacizde bulunması, işçiye karşı sataşma veya gözdağı vermesi, işçinin işyerinde başkaları tarafından cinsel tacize uğraması ve bunu bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması, işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir (4857 md. 24/II-b, c, d). Bu hâllerde fesih ve tazminat talepleri olayın delillerine göre ayrıca değerlendirilir.

Fazla çalışma ve yıllık izin

• Fazla çalışma haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Her saat için normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı yüzde elli artırılarak ödenir; işçi isterse her fazla çalışma saati karşılığında bir saat otuz dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. Fazla çalışma süresi bir yılda toplam iki yüz yetmiş saati aşamaz ve işçinin onayı gerekir (md. 41).
• Yıllık ücretli izin için işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir (deneme süresi dâhil). İzin süresi hizmet süresine göre bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) en az on dört gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az için yirmi gün, on beş yıl ve daha fazlası için yirmi altı gündür. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez (md. 53).

İş kazası

İş kazası, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişi sırasında veya 5510 sayılı Kanun md. 13'te sayılan diğer hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. İşveren, iş kazasını yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl ve sosyal güvenlik kurumuna en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmek zorundadır (md. 13).

Sıkça sorulan sorular